Elke liter telt: samen werken aan voldoende drinkwater

Drinkwaterbedrijven slaan alarm. De kans bestaat dat we over een paar jaar een tekort aan drinkwater in Nederland hebben. Ook de media bericht vaak over de kwaliteit en kwantiteit van ons drinkwater. Recente krantenkoppen luiden: “Het tekort aan drinkwater in Nederland leidt nu al tot problemen, en die worden alleen maar groter.” En: “Waterbedrijf luidt noodklok: drinkwatertekorten dreigen.” Maar hoe urgent is de drinkwaterproblematiek in Nederland nu écht? En wat is er voor nodig om voldoende drinkwater te kunnen blijven garanderen?

Iv gaat in gesprek met Vitens, het grootste drinkwaterbedrijf in Nederland, in op de grootste uitdagingen en oplossingen die deze uitdagingen het hoofd kunnen bieden.

Beschikbaarheid onder druk

Een grote uitdaging ligt, zoals de media stelt, in de waterkwantiteit. De vraag naar drinkwater groeit sneller dan het aanbod. Dit komt onder andere door bevolkingsgroei en economische ontwikkeling. Maar ook klimaatverandering heeft een merkbare impact op onze drinkwatervoorziening. Dat zorgt nu al voor problemen. Sinds 2022 hebben bijvoorbeeld tientallen bedrijven geen drinkwateraansluiting gekregen. Daarnaast hebben meerdere drinkwaterbedrijven in Nederland al niet meer genoeg reservecapaciteit, zo schrijft de Algemene Rekenkamer.

Om drinkwater in de toekomst te kunnen waarborgen moeten dus nog meer maatregelen worden genomen. De manier waarop we nu met drinkwater omgaan zal moeten veranderen. Het is belangrijk om de watervraag terug te dringen. En daarnaast moeten we kijken naar alternatieve drinkwaterbronnen. Een complexe uitdaging, waar techniek een belangrijke rol speelt. 

“Op steeds meer plekken is nauwelijks reservecapaciteit” 

Ook waterkwaliteit vormt een uitdaging

Een andere uitdaging richt zich op de kwaliteit van ons drinkwater. Volgens het RIVM staat niet alleen de beschikbaarheid onder druk, maar ook de kwaliteit van het water dat geschikt is voor drinkwaterproductie. Dit komt onder andere door lozingen op het oppervlaktewater en door klimaatverandering. Door aanhoudende droogte neemt de hoeveelheid beschikbaar water af en ontstaat het risico op verzilting. Bij hoge temperaturen warmt het oppervlaktewater op, waardoor hier meer ongewenste bacteriën in groeien. En bij hevige regenval kan het oppervlaktewater vervuild raken met rioolwater. Om het drinkwater van goede kwaliteit te houden, zijn dus extra maatregelen nodig.

Alle hens aan dek

Vitens voert momenteel een groot project uit om de drinkwatercapaciteit in Overijssel te vergroten en de waterkwaliteit te verbeteren. Het drinkwaterbedrijf produceert jaarlijks meer dan 360 miljard liter drinkwater, maar loopt nu tegen de grenzen aan. In Overijssel is bijna geen reservecapaciteit aan drinkwater. Rik Dogger, woordvoerder bij Vitens, vertelt: “Mensen vinden het heel vanzelfsprekend dat zij thuis schoon drinkwater uit de kraan krijgen. Als drinkwaterbedrijf staan wij daar ook voor en is het onze plicht, maar daarvoor moet er de komende jaren wél wat gebeuren. We moeten samen optrekken om ervoor te zorgen dat we in de toekomst nog voldoende drinkwater houden.” Vitens ziet dat de situatie in sommige gebieden nijpend is. Het drinkwaterbedrijf kan de nieuwe woningen die nu op de tekentafel liggen nog wel op het drinkwaternet aansluiten, maar de woningen die daarna komen waarschijnlijk niet meer. En in de zomer, als het lang warm en droog is, dan is het alle hens aan dek om voldoende water uit de kraan te krijgen. “Die situatie zal zich op steeds meer plekken in Nederland voor gaan doen”, stelt Rik. “Hierdoor moeten wij meer gaan inzetten op het produceren van meer drinkwater én we moeten kijken of het gebruik van drinkwater nog verder naar beneden kan om ervoor te zorgen dat er voldoende water beschikbaar is voor iedereen.”

“Drinkwaterbedrijven, overheden en industrie moeten samenwerken”

Kan een landelijke aanpak oplossing bieden?

Nederland heeft tien drinkwaterbedrijven die elk hun eigen bedrijfsvoering hebben. Dat betekent ook dat de vragen en problematiek per drinkwaterbedrijf sterk verschillen. In het ene gebied wordt drinkwater bijvoorbeeld gewonnen uit grondwater en in andere gebieden komt het uit oppervlaktewater. Iv werkt veel samen met verschillende drinkwaterbedrijven om die uiteenlopende vraagstukken op te lossen. “Als ingenieursbureau helpt Iv drinkwaterbedrijven bij de zoektocht naar en realisatie van potentiële technologische oplossingen voor het vergroten van de capaciteit en het verbeteren van de kwaliteit. Wij ontwerpen technologische oplossingen en vertalen deze in integrale ontwerpen. Dat is een complexe opgave waar veel bij komt kijken, want in deze oplossingen moet rekening worden gehouden met wet- en regelgeving, de omgeving, inpassing van de doelstellingen van de opdrachtgever en daarnaast moet er oog zijn voor duurzaamheid, veiligheid en beschikbaarheid. Wij hebben hier alle benodigde disciplines en kennis voor in huis. We zijn ambitieus in het behalen van het beste resultaat voor de uitdaging, met het vizier op de gehele waterketen”, vertelt Paul Kloet, directeur Water bij Iv.

De uitdagingen op het gebied van drinkwater beperken zich niet tot één regio of gebied. De vraag is dus ook of een landelijke, eenduidige aanpak oplossingen kan bieden. Rik vertelt: “Vitens is actief op zoek naar nieuwe bronnen om meer drinkwater te kunnen produceren. Samen met provincies en waterschappen onderzoeken we in alle provincies waar uitbreiding mogelijk is. Deze gezamenlijke aanpak is cruciaal, want als we dit niet voor elkaar krijgen, kunnen we niet garanderen dat we in de toekomst iedereen van drinkwater kunnen blijven voorzien. Het is echt een gedeelde opgave om met provincies én waterschappen te kijken waar uitbreiding mogelijk is. Zodra die ruimte er is, kunnen wij aan de slag. En dan geldt: iedere liter telt. De situatie is echt nijpend.”

Oplossingen bij Boerhaar-Diepenveen

Waterwingebied Boerhaar en productiebedrijf Diepenveen zijn van groot belang voor Vitens. Ze voorzien Salland en Deventer van drinkwater en vormen daarmee een onmisbare schakel in de regionale drinkwatervoorziening. Maar ook hier groeit de behoefte aan meer drinkwater. Na lange, droge periodes wordt het steeds moeilijker om voldoende water naar deze regio’s te transporteren. Om aan de stijgende vraag te kunnen voldoen, wordt de productiecapaciteit uitgebreid: van 5 naar 6,15 miljoen kubieke meter per jaar. Tegelijkertijd wordt de drinkwaterkwaliteit verbeterd door een extra zuiveringsstap toe te voegen.

“Dit project resulteert in grotere reservecapaciteit en minder gebruik van chemicaliën”

“Iv en Vitens hebben jarenlang in de ontwerpfase gewerkt aan de uitbreiding en upgrades van Boerhaar en Diepenveen. Een drinkwaterproductiebedrijf is qua installaties vrij ingewikkeld. Wat in dit project extra uitdagend is, is dat de aanpassingen plaatsvinden aan een bestaande installatie die tijdens de werkzaamheden operationeel moet blijven. Iv ontwierp hiervoor onder andere vier nieuwe winputten, het verbindend leidingwerk, het volledig nieuwe beluchtingsgebouw, een uitbreiding van het bestaande RO-gebouw, een nieuw energiegebouw, een voorfiltratie en een aanpassing in de reinwaterpompkelder”, vertelt Guido van der Wedden, projectmanager bij Iv.

Patrick Koenjer, senior engineer bij Vitens, vertelt: “De samenwerking met Iv was vooral in het voortraject. Tijdens het engineeringsproces dacht Iv mee over de verschillende disciplines. Wat gebeurt er als we het ene onderdeel aanpassen? Wat zijn dan de gevolgen voor andere systemen? Die samenhang werd continu bewaakt, zodat er technisch niets over het hoofd werd gezien.”

Guido: “Voor onze collega’s was het in dit project enorm waardevol om de praktijkkennis die Vitens-medewerkers hebben van de installaties te combineren met onze eigen ontwerpkennis en ervaring met projecten bij andere drinkwaterbedrijven. Door écht samen te werken, en niet op de traditionele manier van opdrachtgever en opdrachtnemer, kom je als team veel verder.”